Gall deddfwriaeth newydd arwain at fwrlwm o weithgaredd a biwrocratiaeth. Os mai chi sy’n gyfrifol am wneud yn siŵr bod eich sefydliad yn cael ei ddiogelu, yna mae diwylliannau sefydliadol presennol yn aml yn defnyddio blychau ticio fel ymateb naturiol.

Gall deddfwriaeth newydd arwain at fwrlwm o weithgaredd a biwrocratiaeth. Os mai chi sy’n gyfrifol am wneud yn siŵr bod eich sefydliad yn cael ei ddiogelu, yna mae diwylliannau sefydliadol presennol yn aml yn defnyddio blychau ticio fel ymateb naturiol.

Dyna pam yr wyf yn teimlo mor angerddol ynglŷn â sicrhau bod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn osgoi syrthio i’r un trap.

Oes, mae yna bwyntiau gwirio ar hyd y ffordd – dyddiadau penodol ar gyfer cwblhau rhai pethau a bydd y rhain yn ddefnyddiol ar gyfer olrhain cynnydd. Os daw’r rhain yn brif ffocws ein hymdrechion byddwn yn colli cyfle unigryw – mae’r ddeddf hon yn fframwaith ar gyfer newid y mathau hyn o ddiwylliant a fedr yn rhy aml arwain at flychau’n cael eu ticio ond heb lwyddo i gyflawni unrhyw welliannau ar gyfer ein dinasyddion. Mae’r egwyddor Datblygu Cynaliadwy a’r pum dull o weithio a nodir yn y Ddeddf yn gofyn i ni feddwl a gweithredu’n wahanol.

Roedd alinio’r amserlenni a nodir yn y Ddeddf bob amser yn mynd i fod yn anodd yn ystod cyfnod cyntaf ei gweithrediad.

Felly rwyf uwch ben fy nigon fy mod, yng ngwir ysbryd y Ddeddf, wedi gweithio gyda Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, Llywodraeth Cymru, yr Archwilydd Cyffredinol Cymru, gan ganolbwyntio ar yr hirdymor, i ddarparu eglurder i awdurdodau lleol, ac eraill sy’n chwilio am gyngor ar sut i bennu amcanion statudol a dyletswyddau adrodd ar wahân drwy’r Mesur Llywodraeth Leol 2019 a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, yn arbennig o gadw mewn golwg ddehongliad amserlenni statudol a goblygiadau etholiadau lleol mis Mai.

Mae’r GLlLC wedi ysgrifennu at gyrff cyhoeddus. Dyma grynodeb ohono:

  • Rydym wedi cytuno mai’n prif ganolbwynt fydd yr ymagwedd a fabwysiadwyd i bennu amcanion llesiant a sut y mae hyn yn integreiddio gyda gweddill y diwylliant a’r prosesau sefydliadol
  • Er mai chi, yn y pen draw, fydd yn penderfynu sut y byddwch yn cyflawni eich dyletswyddau mewn perthynas â Mesur Llywodraeth Leol 2009 a’r Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru)2015, mae’r amseriadau cysylltiedig ar gyfer cyhoeddi wedi eu gosod mewn cyfraith. Rhaid i’r amcanion llesiant gael eu cyhoeddi erbyn 31ain Mawrth 2017 a dylid cyhoeddi ‘cynllun gwelliant, cyn gynted ag y mae’n ymarferol resymol yn dilyn cychwyn y flwyddyn ariannol, y mae’n rhaid i’r cynllun fod yn berthnasol iddo’ – a ddehonglir fel arfer fel 30ain Mehefin. Gallai fod o help i gyrff cyhoeddus bod y Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 hefyd yn datgan y gall corff cyhoeddus ‘adolygu a diwygio ei amcanion llesiant ar unrhyw amser aralla chyhoeddi’r (amcanion a ddiwygiwyd) cyn gynted ag y mae’n ymarferol bosibl’
  • O dan Fesur Llywodraeth Leol 2009, rhaid i Awdurdodau Lleol hefyd gyhoeddi Asesiad Perfformiad erbyn 31ain Hydref. Dylai cyrff cyhoeddus anelu at integreiddio’r asesiad hwn gyda’r Adroddiad Llesiant Blynyddol sy’n ofynnol iddynt ei gyhoeddi o dan y Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015
  • Er mai hon yw’r sefyllfa ar hyn o bryd, mae Llywodraeth Cymru wedi dynodi eu bod yn bwriadu diddymu darpariaethau Mesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2009 yn y dyfodol, drwy unrhyw ddeddfwriaeth diwygio Llywodraeth Leol sydd ar ddod (rhagwelir y bydd Papur Gwyn a ymddengys yr wythnos nesaf yn amlinellu cynigion Llywodraeth Cymru). I roi syniad bras o amserlenni, mae’n debygol y byddai unrhyw ddiwygiadau newydd yn dod i rym o Ebrill 2020.