Mae pobl ifanc yng Nghymru wedi anfon neges gref cyn yr etholiadau lleol eleni – mae angen gwell mynediad i wasanaethau iechyd meddwl, teithio gwyrdd fforddiadwy a chamau gweithredu i fynd i’r afael ag anghyfiawnder yn yr hinsawdd a’r argyfwng natur. 

Gyda phum wythnos yn unig nes bod Cymru’n pleidleisio, mae Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol, Sophie Howe, wedi lansio ei Maniffesto ar gyfer y Dyfodol: Ein Hetholiadau Lleol, sydd wedi’i ddatblygu gyda phobl ifanc ledled Cymru. 

Rôl Sophie Howe fel Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol cyntaf y DU yw diogelu buddiannau cenedlaethau’r dyfodol, o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru. 

Mae’r Comisiynydd, mewn partneriaeth ag Omidaze Productions, yn datblygu prosiect The Democracy Box sy’n archwilio sut y gall pobl ifanc hysbysu ac ymgysylltu’n greadigol â phob cenhedlaeth am ein democratiaeth. Fel rhan o’i gwaith, a chanllawiau’r Ddeddf y dylai cyrff cyhoeddus gan gynnwys Llywodraeth Cymru gynnwys amrywiaeth o leisiau yn eu penderfyniadau, mae’r Comisiynydd wedi bod yn cydweithio â chyd-grewyr ifanc The Democracy Box, sef grŵp o bobl ifanc 16 oed. 26, wedi eu geni neu sy’n byw yng Nghymru. 

Mae’r maniffesto newydd yn cynnwys 52 o argymhellion allweddol – yn cynnig pecyn beiddgar o fesurau i fynd i’r afael ag argyfyngau hinsawdd a natur mewn ffordd sydd hefyd yn hybu llesiant ac yn lleddfu’r argyfwng costau byw. Mae argymhellion wedi’u gwneud gyda chymorth pobl ifanc, a bydd llawer ohonynt yn pleidleisio am y tro cyntaf ar Fai 5. 

Mae argymhellion yn cynnwys: 

  • Buddsoddi ym myd natur a blaenoriaethu cyllid a chefnogaeth ar gyfer adfer cynefinoedd a bywyd gwyllt ar raddfa fawr, creu a chysylltedd. 
  • Cyflwyno trafnidiaeth gyhoeddus am ddim i bobl ifanc yng Nghymru. 
  • Cefnogi mesurau i fynd i’r afael â thlodi tanwydd, gan gynnwys ôl-osod stoc tai lleol. 
  • Cefnogi mentrau anfeddygol a elwir yn ‘ragnodi cymdeithasol’ (e.e. chwaraeon, gwirfoddoli, gweithgareddau diwylliannol) i hybu iechyd a llesiant mewn cymunedau. 
  • Gweithredu’n unol ag egwyddorion Cenedl Noddfa Llywodraeth Cymru a dangos sut y bydd gwasanaethau allweddol lleol a darpariaethau megis trafnidiaeth, addysg a thai yn cefnogi’r weledigaeth hon. 

 

Dywedodd Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru, Sophie Howe: 

 

“Mae’n hanfodol bod pobol ifanc yn cael cyfle i lunio eu dyfodol, bod gwleidyddion yn gwrando arnyn nhw ac yn defnyddio Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol i greu’r Gymru rydyn ni i gyd ei heisiau. Mae pobl yng Nghymru ar hyn o bryd yn wynebu nifer enfawr o heriau gan gynnwys yr argyfwng costau byw, lefelau uchel o incwm ac anghydraddoldeb iechyd, tlodi tanwydd, iechyd meddwl ac ynysu cymdeithasol. 

“Nawr yw’r amser i awdurdodau lleol fabwysiadu pecyn beiddgar o fesurau i fynd i’r afael â’r heriau hyn mewn ffyrdd sy’n dod â manteision llesiant i bawb. Mae gwneud mynediad at drafnidiaeth gyhoeddus yn haws, buddsoddi mewn cartrefi sy’n defnyddio tanwydd yn effeithlon, gwella mynediad i fannau gwyrdd i gyd yn ffyrdd o wella iechyd a llesiant tra hefyd yn mynd i’r afael ag argyfyngau lluosog. Gyda llunio polisïau call, gellir mynd i’r afael â phroblemau’r presennol a’r dyfodol ar yr un pryd, ac mae gwneud y cysylltiadau hyn yn hollbwysig. 

Mae ein cymunedau ledled Cymru yn parhau i wynebu heriau lluosog y mae’n rhaid i awdurdodau lleol a phartneriaid eraill fynd i’r afael â nhw. Mae’r golygfeydd trasig yn Wcrain a’r argyfyngau hinsawdd a natur parhaus yn gefndir anodd i’r etholiadau hyn, ond yn ein hatgoffa o’r rôl y gall ein cymunedau a’n sefydliadau democrataidd ei chwarae wrth ymdrechu am fyd gwell i genedlaethau’r dyfodol.” 

Dywedodd Cyfrannwr The Democracy Box, Eva Franklin 16, o Gaerffili: 

“Mae ein lleisiau fel pobl ifanc mor bwysig oherwydd ni yw’r dyfodol, felly dylem godi llais am faterion er mwyn llunio’r dyfodol gorau i ni ei etifeddu. 

“Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn hanfodol i sicrhau bod y rhai sy’n gwneud penderfyniadau yn paratoi’r llwybr gorau posibl i ni ei gymryd drosodd. Cymru yw’r unig wlad yn y byd sydd â’r ddeddf hon yn ei lle sy’n fy ngwneud yn falch o fod yn Gymraes! 

“Fe fydda’ i’n gallu pleidleisio am y tro cyntaf yn yr etholiadau lleol sydd i ddod ac mae’n hollbwysig bod pobl ifanc fel fi yn cyrraedd y polau piniwn ac yn dweud ein dweud oherwydd dyma’r ffordd fwyaf uniongyrchol o leisio’ch barn.” 

Mae cyfres podlediadau Democracy Box yn un o sawl ffordd y mae’r cyd-grewyr ifanc yn ailddweud stori ein democratiaeth yn greadigol fel bod pawb yn gallu deall a chymryd rhan yn ein democratiaeth. 

Gallwch wrando ar y ddwy gyntaf o chwe phennod podlediadau Democracy Box newydd sbon sydd wedi’u creu drwy’r bartneriaeth newydd hon a chanolbwyntio’n benodol ar gynyddu ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o’r Ddeddf. Mae’r ddwy gyntaf o chwe phennod ddwyieithog yn edrych ymlaen at etholiadau lleol Mai 5ed, Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a maniffesto’r comisiynydd, ac maent ar gael ar Apple a Spotify

Dan ofal cyd-grewyr The Democracy Box, Lloyd Mann, 17, o Drefynwy, Olivia Winter, 17, o Ddinas Powys, Katherine Rees, 24, o Abertawe a Rhys Alexander, 18, o Gaerdydd, ac mewn sgwrs ag aelodau ifanc o dîm y Comisiynydd maent yn archwilio eu dealltwriaeth o ddeddf cenedlaethau’r dyfodol, beth yw maniffesto a phwysigrwydd pleidleisio. 

Mae’r bartneriaeth hefyd wedi comisiynu tri thrac cerddoriaeth newydd a fideos gan y cyd-grewyr ifanc sy’n dathlu ac yn egluro’r Ddeddf. Ysgrifennwyd a pherfformiwyd y cyntaf o’r rhain Where Will We Be, gan gyd-grewyr ifanc Democracy Box, Saskia Pay, 27, o Fro Morgannwg, a Blank Faceaka Josh Whyte, 24 o Gaerdydd.

Mae’r gân yn gofyn am ‘atebion nid esgusodion’ ac fe’i hysbrydolwyd yn rhannol gan araith a roddwyd i’r Cenhedloedd Unedig gan Gomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol, Sophie Howe. 

Mae’r Comisiynydd hefyd yn rhedeg Academi Arwain Cenedlaethau’r Dyfodol ac yn cyflogi Bardd Preswyl – sy’n cael ei ddal ar hyn o bryd gan Taylor Edmonds, 26, o Benarth. Mae Taylor ac aelodau’r Academi ill dau yn ymddangos yn y gyfres newydd hon o chwe phennod newydd o gyfres podlediadau The Democracy Box